Stills from the video clips at the Parangal kay Ka Togs

UP Film Center January 29, 2007

KARANGALAN

by Monico M. Atienza

Sa ngayon ang tao sa lusak lugami
Walang tinitingnan kundi ang salapi,
Upang lumigaya'y nagsisilbing binhi
Ang kinang ng pilak: pansilaw-pighati.

(Naitatanong ko: sapat na nga kaya
Na ang yaman lamang ang gawing adhika?)

Walang alinlangang -- una'y karangalan...
At bago hangarin yaong kayamanan
Kailangan muna'y magandang pangalan.

Kadakilaan nga ang maging marangal
Ginto ma't salapi'y di makakapantay
Tataglayin ito hanggang kamatayan.

Maging marangal ka't pagdating ng araw
Ay dadakilain ng sangkatauhan
Nang taos sa puso't may lawrel na taglay.

Nick wrote the above poem when he was a high school senior at the Far Eastern University. This was published in the school paper, The Advocate.

KAIBIGAN II

by Monico M. Atienza

Pagtula'y pagdama, pagwari, pag-isip;
Pagbasa't pagbigkas ng loob at gilid,
tinipong salitang sinulat ding nais...
laging may pagpili't iwi ang pag-ibig,
at kung may pagyapos, pag-igkas ding pilit.

Pangusap nga ito, walang pagdududa
at tiyakang sabi ng isip at dama...
di nga paghahabi ng mga pantasya;
tumatanaw ito mula sa tuntungan
ng mundo't lipunan ng tula't pag-alam,
naghuhumindig ngang pagtuklas ng paham,
na kung umaawit tiyakan ang laman.

Pagtula'y maganda kung laging masinop.
Pinagsulsing dama at isip sa mundo
ng mga payaso't mga pilosopo,
umiibig manding sumpa ng pagbago.
Pangarap panimdim...nililikha'y tao.

Published by Bulatlat in 2002

KAIBIGAN XXXIII

by Monico M. Atienza

Sabi'y kay Diana ang pakikipaghunta
ng tangkang tinula-inawit-dinama:
ito ang totoo -- lupa mang duhagi'y
sentro ring dagitab ng pagtatangkang tula.

Hindi nga miminsang sa pakikitalad
ay kakawing siya, ng daang habagat
at mga tag-araw -- pakikipagtagis;
pangarap-pagkilos ng lungsod at bukid,
ng pagpapakatao't makauring tindig,
sambitla ang ngalan, anino ay kanlong;
tila saping igkas sa patag at parang.

GANYAN SI DIANA. DI MAGHIHIMAKAS.

Kung ang bawat tula'y may sentrong dagitab,
isa si Diana -- maimpit mang ningas.
Sa pakikilamas nga ng mundong hinamak
waring agos-dugo, buhay at pagbulas.

Sa sinsin ng punong pananggol ng gubat
siya'y nakatagpo, kayakap ang sakbat
at namumutawi sa senyas ng bukas;
maalab ang ngiti, may apoy ang palad
ang kaunting ngimi'y iwi ang halakhak
galaw at pagwikang pagbulas ng araw
ng lipong hinamak, na nagbabanyuhay.

Sa bundok at patag ng pakikitalad.

Poem included in the book  Subverso: Mga Tula at Kuwento laban sa Pulitikal na Pandarahas published by ACT and CONTEND in 2006.

HIS LIFE WAS NOT GLITTER BUT LIGHT
Alexander Martin Remollino

In memory of Monico M. Atienza -- revolutionary, writer and teacher (1947-2007)

Death tried thrice to take him:
the first and second attempts were failures,
and the third was the last.
He vehemently refused to just let go of life like that:
twice he stubbornly resisted Death's attempts on him --
even as he had a wound that refused to heal,
even as his consciousness refused to return.

And rightly so, for his
was a life that was worth fighting for to the death.
In a nation grown enamored of the glitter of foil,
his life was not glitter but light:
a bright star, steadfast amidst the dark sky and long night
in this "country of our sorrows."

Monday, 22 January 2007
Ang Katapangan ni Monico M. Atienza

http://pangkulitan.motime.com/archive/2007-01

Hanggang sa sinusulat ang artikulong ito, hindi pa rin gumigising si sir Monico “Nic” Atienza. Hindi na siya naka-respirator pero wala pa ring malay, hindi namin alam kung nakakarinig siya o nakadarama. Gayunman, may mga pagkakataong kapag kinakausap, laluna ng malalapit sa kanya, may luhang gumigiti mula sa kanyang mata.

Gabi ng Disyembre 23, 2006, sa burol ng isang dating kasapi ng Panday Sining sa Loreto Church sa Bustillos, Maynila, nabahala ang kanyang mga kasamahan sa First Quarter Storm Movement nang si sir Nic ay hindi na makahinga. Isinugod siya sa kalapit na Mary Chiles Hospital, at doon inatake. Noon din lang nalaman na may tumor na nakabara sa kanyang lalamunan, ang sanhi ng santaong pagkawala ng kanyang boses at hirap sa paghinga, na inakalang hika. May 25 minutong sinikap ng mga doktor at nars na maibalik ang tibok ng kanyang puso.

Humugos ang tao sa Mary Chiles. Maging nang ilipat siya sa Philippine General Hospital, walang tigil ang dating ng mga bisita. Takang-taka ang mga guwardiya at kawani: Sino ang pasyenteng ito na hindi namin kilala pero mukhang importanteng tao? Hindi kataka-takang dagsa ang mga nagmamalasakit, pagkat pambihirang tao si sir Nic.

Marami na ang nasabi ukol sa kanya nitong mga nakaraang linggo. Kuwento ni Hermie Garcia, kababata at aktibista noong dekada 60, si sir Nic ay presidente ng klase at konseho at valedictorian noong 1964 sa kanilang batch sa Far Eastern University Boys’ High School. Tinitingala siya ng mga kapwa mag-aaral at guro, at inaasahang magtatagumpay sa karerang pipiliin niya.

Ngunit kaibang karera, kung matatawag mang ganoon, ang pinili niya. Tulad ng maraming kabataan noong panahong iyon, naakit siya sa aktibismo – sa isang paraang hindi natularan sa kanyang henerasyon. Sa hayskul, sineryoso ni sir Nic ang pag-aaral ng kasaysayan. Paborito niyang personahe sina Rizal, Bonifacio, Del Pilar. Binabasa niya sina Recto, Agoncillo, Tañada. At nagsimula na rin siyang magbasa ng mga akda nina Marx at Lenin, kahit, pagtatapat niya, hindi niya masyadong naiintindihan.

Nang magkaroon ng pagkakataong magbiyahe sa ibang bansa, sinunggaban niya iyon, kasama ng dalawang kabarkada. Noon, 1965, walang relasyong diplomatiko ang Pilipinas sa nasabing bansa. Katunayan, bawal magpunta sa bansang iyon, na walang iba kundi ang Komunistang Tsina. Doon namulat si sir Nic sa isang lipunan at ideolohiyang “bawal ngunit bakit makatao at makatarungan.” Matapos ang dalawang buwan, bumalik sila sa Pilipinas at sumapi sa Kabataang Makabayan (KM).

Lumipat si sir Nic sa Unibersidad ng Pilipinas, itinuturing noon bilang sentro ng militanteng aktibismo. Isinapuso at isinabuhay niya ang nasyonalismo. Naging presidente siya ng Student Cultural Association of the University of the Philippines at pangkalahatang kalihim ng KM. Nang suspendihin ang writ of habeas corpus, 1971, kasama siya sa 63 wanted ng militar. Nang ideklara ang martial law, 1972, isa na siya sa mga namumunong kadre ng pambansa-demokratikong kilusan. Katunayan, sa pagpupugay ni Prop. Jose Maria Sison mula sa The Netherlands, sinabi niya na si sir Nic ay isa sa mga tagapagtatag ng Partido Komunista ng Pilipinas noong Disyembre 26, 1968 at miyembro ng Komite Sentral hanggang 1974 nang madakip ng militar.

Ibayong katapangan ang ipinakita ni sir Nic sa harap ng kahayupan ng militar. Sa isang panayam ng PINOY WEEKLY, ikinuwento niya ang mapait na karanasan: “(S)a CSU o Constabulary Security Unit sa Kampo Crame . . . ginamitan (ako) ng physical at psychological torture. Sa isang pagkakataon, kaharap ko ang mga koronel, tinyente, kapitan, walang enlisted man . . . ako’y hubo’t hubad, ako’y nakaposas.…”

Buong rehimen, hindi lamang iilang opisyal, ang maysala sa malawakang pagpapahirap noong batas militar. Mga tulad ng isang Col. Guzman, ang humuli kay sir Nic at sa mga kasamahan niya, at ng noo’y Lt. Rodolfo Aguinaldo, na nanggulpi at nag-umpog ng kanyang ulo sa filing cabinet.

Bumalik sa pag-aaral si sir Nic noong 1982 sa UP. Pagkatapos, nagturo siya sa Departamento ng Filipino at Panitikan sa Pilipinas. Sa akademya, pangunahing pokus ng pag-aaral niya ang wika at panitikan ng pambansa-demokratikong kilusan. Nagbunga ang pag-aaral na ito ng isang libro, Kilusang Pambansa-Demokratiko sa Wika noong 1992.

Muli niyang dinanas ang lupit ng estado nang tambangan ang sasakyan nila nina Bernabe “Kumander Dante” Buscayno noong Hunyo 1987. Sugatan siya at si Dante, at patay ang dalawang kasamahan nila.

Taong 1998 o 1999 ko na ata naging guro si sir Nic. Masipag at aktibo siya sa klase, isang bagay na hindi masasabi sa akin. Gayunpaman, sinikap kong paminsan-minsang makipagtalastasan sa kanya, hinggil sa mga pag-aaral niya sa wikang Filipino, panitikan at pulitika. Nang sabihin niyang ang mga makabayang estudyante ay dapat na aktibong nakikilahok sa mga klase para mahikayat ang iba pa sa aming adhikain, sinikap ko nang maging aktibo.

Nakakahiya, pero nakakataba ng puso nang, sa pagtatapos ng semestre, makita ko ang gradong 1.25 sa aking class card. Katabi ng grado, ang dedikasyon: “Salamat, Kenneth.” Nakakahiya, dahil palagay ko noon, mababa dapat ang nakuha kong grado dahil sa ipinakita ko sa klase. Isa pa, ako nga ang dapat magpasalamat sa kanya, sa kanyang walang-sawang pagbabahagi ng mga kaisipan, ideya at opinyon.

 

Siyempre, seryoso si sir Nic sa kanyang paninindigan at pag-aaral, bagay na palaging napagkakamalan bilang “pagkamainit ng ulo.” Minsan, isang estudyante ang namilosopo sa klase. Tumaas ang boses ni sir Nic: “Dapat panindigan mo ang sinasabi mo! Anumang sinasabi mo, dapat pinapaniwalaan mo!”

Ikinagulat namin ang emosyon ni sir Nic. Pero ngayong inaalala ko iyon, naiintindihan ko na kung bakit. Buong buhay niya, naging tapat siya, isinabuhay niya ang mga salitang para sa ibang tao ay salita lamang. Tulad ng “pakikibaka” at “paglilingkod sa bayan” at “sakripisyo” na para sa iba’y retorika lamang na ipinalulutang sa hangin. Para kay sir Nic, dapat pinaninindigan mo ang binibitawan mong mga salita. Maging tapat ka. Bilang manunulat, lalo itong tumingkad sa akin, dahil, wika nga ni Petronilo Daroy, kaibigang malapit ni sir Nic: “It takes courage to be a writer.”

Ibayong tapang ang kailangan natin para maging isang Monico M. Atienza.

Sir Nick at the Kalibre 45 - Part 1

UP University Theater

March 10, 2004

Sir Nick at the Kalibre 45 - Part 2

UP University Theater

May 25, 2004

◄  Ka Togs with Ka Pido at the UP campus just before the march to Batasan for the July 24, 2005 SONA

O, hayan, Nick, medyo kumpleto na ang tribute sa iyo ng Arkibong Bayan at ng mga kaibigan. Ang kulang na lang ay yong magandang tula na sinulat mo noong ikaw ay high school senior, at yong iba pang tula na hinahanap pa namin sa digital na  baul, aka hardisk. ;-)  - Arkibong Bayan

Home